A A A

Szczepienie

Szczepionka na odchudzanie Bardzo ważnym sposobem wegetatywnego rozmna­żania kaktusów w praktyce kaktofilskiej jest szczepionka na odchudzanie. Metoda ta polega na połączeniu podkładki-podstawy i zraza-wierzchołka różnych roślin w jedną całość.

Warunkiem dobrego zrośnięcia zraza z podkładką jest połączenie obu części w taki sposób, aby ich walce osiowe nakładały się na siebie. Jeżeli podkładka i zraz są różnej grubości — należy je połączyć tak, żeby na­kładała się przynajmniej część naczyń przewodzących. Szczepienie stosujemy nie tylko dla samego rozmna­żania kaktusów. Przez szczepienie siewek przyspiesza­my ich wzrost i skracamy okres dojrzewania rośliny do kwitnienia. U niektórych gatunków szczepienie zwiększa obfitość kwitnienia i powoduje zawiązywanie większej ilości nasion.

Liczne gatunki kaktusów w naszych warunkach klimatyczno-glebowych i mieszkaniowych rosną bardzo wolno lub są bardzo wrażliwe i przedwcześnie giną.

Jeżeli takie kaktusy o różnych wymaganiach glebo­wych zaszczepimy na jednolitej podkładce, to przysto­sujemy te wymagania nie do potrzeb szczepionych ga­tunków, lecz do wymagań zastosowanej podkładki.

Na podkładki należy wybierać rośliny zdrowe, w peł­ni wzrostu i odporne na nie sprzyjające warunki śro­dowiskowe, czyli łatwo rosnące w naszych mieszka­niach lub szklarenkach. Przy doborze podkładek, które zawsze dostosowujemy do zraza, a nie odwrotnie, mu­simy zwrócić uwagę również na estetyczny wygląd za­szczepionej rośliny.

Dobór podkładek ma i swoje praktyczne znaczenie. Dla lepszego wyjaśnienia tej współzależności można posłużyć się kilkoma przykładami. Jeżeli zaszczepimy zraz, który z natury lubi zimą miejsca suche i chłodne, np. lobiwie, mediolobiwie, rebucje na podkładce z ro­dzaju Eriocereus, który zimą wymaga temperatury po­wyżej 10°C i musi przez to mieć trochę wilgoci w gle­bie, to w tym wypadku zmusimy zraz do rośnięcia w niekorzystnych dla niego warunkach nasłonecznienia. Spowoduje to wypłonienie rośliny i wpłynie ujemnie na wytworzenie się kwiatów.

Zygocactus truncatus rośnie i kwitnie zimą. Jeżeli który w zimie przechodzi okres spoczynku i winien stać w miejscu suchym i chłodnym, to sprzeczność wymogów podkładki i zraza może spowodować zniszczenie obydwu komponentów. Ten sam gatunek zaszczepiony na Peireskia aculeata lub Eriocereus — rośnie i kwitnie dobrze.

Pediocactus simpsonii jest w uprawie bardzo trudny, ponieważ wymaga zimą temperatury poniżej 0°C. Szczepiony na podkładce Trichocereus lub Eriocereus jusbertii jest wrażliwy i często ginie. Jeśli natomiast zaszczepimy go na mrozoodpornej opuncji, przy okre­sowym spadku temperatury w zimie poniżej zera — rośnie dobrze zaszczepimy go na podkładce.

Małych kaktusów jak Blossjeldia, Aztekium itp. nie możemy szczepić na podkładce silnie rosnącej np. Tri-chocereus, lecz należy użyć podkładek wolnorosnących, jak Helianthocereus pasacana, Helianthocereus poco, Helianthocereus pseudocandicans, na których zrazy wykazują wzrost wolny.

Jeśli zaszczepimy rośliny dorastające do dużych roz­miarów na podkładce o małym przekroju albo o mię-kiszu bardzo wodnistym i miękkim, to po pewnym czasie zraz szybko się rozrośnie, a podkładka nie na­dąży z dostarczaniem tak dużej ilości pokarmu. W wy­niku tego nastąpi powolne wessanie samej podkładki, która po pewnym czasie zupełnie zginie. Ma to szcze­gólne znaczenie przy doborze podkładki do szczepienia form grzebieniastych.

Wykorzystując cechy charakterystyczne poszczegól­nych gatunków używanych na podkładki, możemy pro­wadzić jakby hodowlę sterowaną. Stosując na przy­kład za podkładkę Peireskiopsis, przyspieszamy wzrost rośliny, dorastanie zraza do kwitnienia i owocowania. To przyspieszenie skraca jednak życie zaszczepionej roślinie. W celu przyspieszenia i zwiększenia obfitości kwitnienia używamy jako podkładki Eriocereus jus-bertii.

Kiedy chcemy' rozmnożyć rośliny, które rosną tylko jako pojedyncze egzemplarze, np. Ańocarpus, Roseo-cactus itp., to siewki szczepimy na Peireskiopsis i wte­dy zraz wytwarza pędy boczne, które następnie szcze­pimy na innej podkładce. Jeżeli chcemy szybko roz­mnożyć jakiś egzemplarz kaktusa, to winniśmy zaszcze­pić go na wysokiej i szybko rosnącej podkładce. Po usunięciu ze zraza stożka wzrostu, będzie z niego wy­rastać duża ilość pędów bocznych, które z kolei można potraktować jako sadzonki lub zrazy.

Kaktusy bezchlorofilowe możemy rozmnażać wy­łącznie przez szczepienie, gdyż w formach tych nie za­chodzi fotosynteza i dlatego nie mogą one żyć samo­dzielnie. Kaktusy bezchlorofilowe należy szczepić na wysokich podkładkach, aby powierzchnia asymilacji była możliwie duża.

W obrębie rodziny Cactaceae teoretycznie możemy szczepić wszystko na wszystkim. Przez obserwacje i doświadczenia wyodrębniono jednak zaledwie kilka­naście gatunków, które jako podkładki sprostać mogą stawianym im wymaganiom. Jak wynika z podanych uprzednio przykładów, dla prawidłowego rozwoju roś­liny szczepionej nie jest obojętne, jaką podkładkę za­stosujemy. Na podkładki wybieramy rośliny mniej ukolczone i o jędrnej konsystencji miękiszu. Rośliny o miękiszu gąbczastym lub z młodych przyrostów, do szczepienia właściwie nie nadają się, gdyż w czasie cięcia miękisz taki zbyt szybko się kurczy. Między pod­kładką a zrazem powstaje komora powietrzna, która uniemożliwia zrośnięcie się obu komponentów.

Na podkładki dla kaktusów większych kulistych lub cylindrycznych, zimowanych w miejscach suchych i chłodnych należy użyć takich podkładek jak: Tricho-cereus macrogonus, T. pachanoi, T. schickendantzii, T. cuscoensis, T. chilensis i T. peruvianus. Dla kaktusów, które zimują w temperaturze od 10°C wzwyż, dobrą podkładką jest Trichocereus spachianus. Podkładka ta ma również tę zaletę, że dobrze i łatwo przyjmują się szczepione na niej zrazy.

Dobrą podkładką pod kaktusy małe i średnie szcze­gólnie kuliste, hodowane zimą w temperaturze około 8°C jest Eriocereus jusbertii.

Ostatnio jako podkładkę wprowadzono Hylocereus triangularis i Hylocereus undatus, stosuje się je zwłasz­cza w Japonii. Podkładki te są jednak krótkotrwałe i żeby przedłużyć ich żywotność należy je regularnie zasilać i uprawiać w bardziej próchnicznej glebie. Dla roślin z grupy opuncjowatych na podkładki na­dają się takie gatunki jak: Opuntia tomentosa, O. ber-geriana, O. jicus-indica, Austrocylindropuntia subulata i Austrocylindropuntia cylindrica.

W celu przyspieszenia kwitnienia w rodzaju Echinocereus, należy stosować podwójne szczepienie: najpierw szczepimy na podkładce, którą stanowi Trichocereus spachianus, zraz gatunku Echinocereus salm-dyckianus na wysokości 2 cm. Po zrośnięciu się ucinamy zraz również na wysokości 2 cm i dopiero na nim szczepi­my wybrany gatunek echinocereusa.

U kaktusów, które w młodym wieku są wrażliwe, a kiedy dorosną mogą z powodzeniem rosnąć na włas­nych korzeniach, na podkładkę stosujemy Echinopsis multiplex albo niektóre jego hybrydy. Materiał na pod­kładki z rodzaju Echinopsis jest bardzo zróżnicowany: podkładki są albo bardzo dobre i po zrośnięciu się spełniają swoje zadanie przez kilka a nawet kilkanaście lat, albo też giną już po roku czy po dwóch latach. Dla osiągnięcia z tą podkładką dobrych wyników, mu­simy najpierw drogą selekcji dobrać właściwą linię tego gatunku. Echinopsis ma zasadniczą zaletę: łatwo na nim zrastają się szczepione zrazy. Czynnik ten jest ważny dla początkujących kaktofilów, gdyż na tej pod­kładce najlepiej jest uczyć się szczepienia.

Sama technika szczepienia w zasadzie nie jest trud­na, trzeba tylko nabrać trochę wprawy. Na dobre zrośnięcie zraza z podkładką ma wpływ kilka czynni­ków, które są od siebie współzależne, a mianowicie: właściwe cięcie, ostrość i czystość narzędzi, odpowied­nie przyciśnięcie zraza, temperatura pomieszczenia i pora roku w której szczepimy.

Przed przystąpieniem do szczepienia należy zaopa­trzyć się w dwa cienkie, nierdzewne noże z dobrej stali, drobnoziarnisty kamień do ostrzenia noży, dena­turat do ich dezynfekcji, czystą lnianą szmatkę oraz gumki aptekarskie lub aparat do szczepienia. Jeden z noży powinien być ostry jak żyletka, będzie on uży­wany do ostatecznego cięcia, nie można używać go do ścinania cierni.

W hodowli kaktusów stosuje się kilka sposobów szczepienia, są one dostosowane do budowy i właści­wości zraza, rzadziej do budowy podkładki.

Najczęściej spotykanym sposobem szczepienia jest szczepienie na płasko—poziomo. Stosując ten sposób, odcinamy wierzchołek podkładki na wysokości ca 4 cm od podstawy, następnie obcinamy skośnie sam brzeg podkładki, usuwając naskórek i ciernie. Ostrzej­szym nożem odcinamy jednym pociągnięciem idealnie płasko plasterek grubości 1—2 mm i nie zdejmujemy go z podkładki. Po zdezynfekowaniu w denaturacie noży i przetarciu ich czystą lnianą szmatką, odcinamy przeznaczony do szczepienia zraz. Obcinamy skośnie również jego krawędź, a ostrzejszym nożem ścinamy cieniutki plasterek. Szybkim ruchem należy zdjąć oba plasterki i zraz nasunąć na podkładkę. Czynność ta musi być tak szybko wykonana, żeby tkanki mięki-szowe zraza lub podkładki nie zdążyły się skurczyć, bo w takim przypadku powstaną między zrazem i pod­kładką pęcherzyki powietrza, które uniemożliwią pra­widłowe zrośnięcie się obydwu komponentów. Po na­sunięciu zraza na podkładkę należy go skręcić wokół własnej osi przy równoczesnym lekkim ucisku, przez co wydusi się pozostałe tam jeszcze drobinki powie­trza. Tę czynność należy wykonać z dużym wyczuciem, żeby nie zmiażdżyć dotykających się tkanek. W koń­cowej fazie nakładamy uprzednio przygotowane dwie gumki aptekarskie przyciskające krzyżowo zraz do podkładki lub stosujemy specjalny aparat do przyciska­nia zrazów. Siła ucisku zależy od wielkości użytego do szczepienia zraza oraz ścisłości miękiszu.

Szczepionych siewek nie obciążamy w ogóle lub tyl­ko bardzo mało. Zasada jest taka: im większy zraz, tym silniejszy ucisk. Ucisk nie może zmiażdżyć przylegających do siebie tkanek. Rośliny po zaszcze­pieniu ustawiamy w półcieniu i temperaturze około 25°C. Dla lepszego zrośnięcia się pozostawiamy zraz pod obciążeniem przez okres trzech dni, a u zrazów o większej średnicy nawet przez tydzień lub dłużej.

Szczepienie na płasko—skośnie ma zastosowanie, kie­dy zrazy są płaskie, jak u większości epifitów, lub cy­lindryczne o małym przekroju, jak u rodzaju Aporo-cactus czy Wilcoxia. Walec osiowy u tych rodzajów kaktusów ma małą średnicę, a przez skośne ścięcie zraza lub podkładki znacznie je poszerzamy. Sposób ten ułatwia dopasowanie obydwu walców osiowych, a zwiększona powierzchnia cięta po zrośnięciu silniej zwiąże ze sobą obydwa komponenty. Przy tej metodzie szczepienia zraz, a w niektórych wypadkach zraz i podkładkę ścinamy skośnie. Po zaszczepieniu zraz przymocowujemy do podkładki dwoma długimi cier­niami. Ciernie wkładamy po bokach zraza, a nie przez sam walec osiowy. Można zastosować tylko jeden cierń i dodatkowo przycisnąć gumką co daje lepsze wyniki. Szczepienie w klin jest nieco trudniejsze, ponieważ cięty w klin zraz należy dopasować do tej samej wiel­kości wyciętego również w klin otworu w podkładce. Linie cięcia muszą idealnie do siebie przylegać. Długie ciernie wbijamy z obu stron podkładki w poprzek klina. W momencie wbijania ciernia należy zraz ostrożnie uciskać ku dołowi, gdyż łatwo się wy­ślizguje.

Przy szczepieniu na opuncji — jeśli zraz i podkładka są różnej grubości — należy zraz tak nałożyć żeby przynajmniej jeden jego bok był w pionie przedłuże­niem boku podkładki.

Do szczepienia siewek na Peireskiopsis spathulata sadzonkujemy podkładki wczesną wiosną i hodujemy w małych doniczkach, które wstawiamy do akwarium lub specjalnie zrobionej rozmnażarki. Po ukorzenieniu się sadzonek należy je systematycznie co 10 dni zasilać rozcieńczonym nawozem „Florovit". Kiedy sadzonki dorosną do wysokości 18—20 cm można przystąpić do szczepienia.

Cięcie podkładki należy wykonać wyłącznie nową żyletką, uprzednio oczyszczoną ze znajdującego się na niej tłuszczu. Z podkładki ścinamy najpierw 2-centy-metrowy wierzchołek i dodatkowo jeszcze cieniutki plasterek. Siewkę należy wybrać i oczyścić z ziemi miękkim pędzelkiem. Siewkę przecinamy w jej dolnej połowie w pobliżu korzenia. Po przecięciu zraz musi pozostać na żyletce. Teraz zdejmujemy pozostawiony na podkładce plasterek i ostrożnie nasuwamy na nią zraz. Zraz nasuwamy w taki sposób, żeby jednym bo­kiem prostopadle przylegał do boku podkładki. Palcem należy delikatnie, żeby zraza nie zmiażdżyć, przycisnąć go do podkładki. Kto nie ma rozmnażarki lub akwa­rium, może zastosować do tego szczepienia fiolki me­dyczne. Na dno fiolki można włożyć kuleczkę z waty lub ligniny. Zapobiega to powstawaniu kropel, które mogłyby spowodować gnicie w miejscu szcze­pienia.

Zaszczepione rośliny należy ponownie wstawić do rozmnażarki w półcień i w temperaturę około 25°C. Po upływie 24 godzin należy szczepione rośliny deli­katnie spryskać, żeby wytworzyć wilgotno-ciepłą atmo­sferę, co sprzyja zrastaniu się zraza z podkładką i za­pobiega wysychaniu malutkich zrazów.

Najodpowiedniejszą porą szczepienia siewek jest okres od maja do połowy sierpnia i dlatego planując szczepienie siewek, należy odpowiednio do tego dosto­sować terminy wysiewów.

Do szczepienia nadają się już siewki jedno- i dwu­tygodniowe. Siewki starsze zrastają się o wiele trud­niej. W tym wypadku należy je delikatnie obciążyć. Kiedy siewki będą się już dobrze rozwijać, należy je stopniowo przyzwyczaić do słońca.

Na podkładki do szczepienia siewek możemy użyć także Selenicereus grandiflorus (Królowa Nocy). Pod­kładka ta jest równie dobra jak omówiona poprzednio, a co najważniejsze — przyjmuje dużo więcej gatun­ków w porównaniu z Peireskiopsis. Siewki szczepimy podobnie jak na Peireskiopsis — na samym wierz­chołku.

Dobrą podkładką jest również Echinopsis, jednak sposób szczepienia siewek jest nieco odmienny: siewkę z żyletki nasuwamy dokładnie na widoczne wiązki na­czyń walca osiowego. Siewkę należy delikatnie obciążyć. Na jednej podkładce możemy umieścić nawet kil­ka siewek. W okresie zimy kiedy z tkonieczności musimy rato­wać podgniwającą roślinę — szczepimy ją na podkładce z Echinopsis. W czasie sprzyjającym rozwojowi kaktu­sów zraz ten możemy przeszczepić na bardziej wy­trzymałą podkładkę.