A A A

Systemy klasyfikacyjne

Tani regał paletowy - Zobacz!
www.log-system.pl
Kompleksowe wyposażenie magazynów.
Nasze produkty cechuje najwyższa jakość!
Olbrzymia mnogość występujących w naturze i w coraz większej ilości trafiających do naszych kolekcji kaktusów, wymaga dla swobodnego poruszania się w tym gąszczu odpowiedniego sklasyfikowania tych roślin oraz stosowania jednolitego nazewnictwa. Oczywiście konieczność ta nie wypływa wyłącznie z wyżej wspo­mnianych praktycznych względów. Pomijając nauko­wą stronę zagadnienia, wspomnieć jedynie należy, że jedna z dyscyplin biologii — systematyka organizmów, zajmująca się klasyfikowaniem organizmów żywych, dąży do stworzenia takich systemów porządkujących, które odpowiadają stosunkom pokrewieństwa między poszczególnymi osobnikami. Taki system klasyfikacyj­ny, zresztą nie jeden, istnieje również w odniesieniu do kaktusów. Celem uzmysłowienia sobie, jak olbrzymim zagad­nieniem jest poznanie i sklasyfikowanie świata roślin­nego, nadmienić trzeba, że drogą stopniowej ewolucji wytworzył on ogromne bogactwo form i przystosowań do najróżnorodniejszych warunków bytowania. Wyra­ża się to w opanowaniu przez rośliny prawie wszyst­kich środowisk i wytworzeniu wielu setek tysięcy ga­tunków. Obecnie istnieje na ziemi przeszło 380 tysięcy gatunków roślin, poznanych i botanicznie sklasyfiko­wanych. Podział świata roślinnego na odpowiednie gru­py systematyczne od największych i hierarchicznie najwyższych, do najniższych doprowadził, najogólniej rzecz ujmując, do ustalenia głównych jednostek syste­matycznych zwanych typami, z których jedna: typ — nasienne, obejmuje ponad 250 tys. gatunków, w tym interesujące nas kaktusy. Dla uszczegółowienia podzia- łu wyodrębnione zostały dalsze kategorie systematycz­ne: podtyp, klasa, rząd, rodzina, rodzaj i gatunek. Rośliny zaliczane do sukulentów stanowią 3—4% ogółu roślin wytwarzających kwiaty. Sukulenty należą do około 50 rodzin, z których jedną stanowi rodzina kaktusowatych (Cactaceae). W obrębie rodziny omó­wienia wymaga dalszy podział. Podstawową jednostką systematyczną jest gatunek (species), którego w pełni wyczerpująca jest następu­jąca definicja encyklopedyczna — „Gatunek oznacza zbiór osobników posiadających ce­chy zgodne z wyznaczonym wzorcem, jakim jest osob­nik, który pierwszy został w wyczerpujący sposób opi­sany i nazwany odpowiednią nazwą, składającą się z dwóch członów (system binominalny): nazwy rodza­ju, do którego gatunek został zaliczony i nazwy włas­nej, tj. gatunkowej". Praktycznie: badanego osobnika zalicza się do gatun­ku, z którego wzorcem jest zgodny; jeśli nie odpowia­da żadnemu, sam staje się wzorcem dla nowego ga­tunku. Jeśli mówimy o wspólnych cechach osobników, należących do tego samego gatunku, rozumieć pod tym należy nie tylko cechy zewnętrzne (kształt, kolor, żebra, ciernie itp.), lecz także zdolność do wzajemnego za­pylania, wydawania nasion i przekazywania identycz­nych cech potomstwu. Opis gatunku sporządzony po łacinie zgodnie z ustalonymi zasadami nazywa się dia­gnozą gatunkową. Rodzaj (genus) jest kategorią wyższą od gatunku, obejmuje blisko ze sobą spokrewnione gatunki, wywo­dzące się z jednej formy pierwotnej. Rodzaj może obej­mować nieraz bardzo wiele gatunków, czasami wystę­puje jednak jako monotypowy, tj. obejmujący tylko jeden gatunek. Jeśli pośród jednego gatunku można wyodrębnić osobniki o pewnych cechach odmiennych w porówna­niu z gatunkiem, przy czym osobniki te występują w stanie naturalnym, wydają nasiona i przekazują swe cechy potomstwu — mamy do czynienia z niższą od gatunku kategorią systematyczną zwaną odmianą (va-rietas). Często różnice te dotyczą tylko jednej cechy, np. koloru kwiatów, zabarwienia, wielkości cierni itp. Poza tymi kategoriami systematycznymi występuje jeszcze forma (forma), która najczęściej dotyczy od­mienności kształtu (np. forma cristata), lub koloru roś­liny (np. forma aurea, forma rubra). Obecny stan wiedzy o rodzinie kaktusowatych (Cactaceae) jest już poważnie zaawansowany i wynika ze stale rosnącego zainteresowania tymi roślinami, ciągłej penetracji środowiska naturalnego, w którym rosną kaktusy oraz stałego odkrywania nowych rodza­jów, gatunków i odmian. Fachowa literatura kaktolo-giczna stale donosi o nowych znaleziskach i związa­nych z tym zmianach w klasyfikacji i zaszeregowaniu roślin. Aktualnie liczba wyodrębnionych gatunków przekracza już 3000, a ilość odmian i form sięga blisko jednej trzeciej ogólnej ilości gatunków. Przypomnijmy, że kiedy Karol Linneusz pisał w 1735 roku swoją pracę „Systema Naturae" i późniejsze dzieła na temat systematyki organizmów — znał tylko 22 gatunki kaktusów, które zaliczył do jednego rodza­ju nazwanego przezeń Cactus. W roku 1850 opis kolek­cji księcia Salm-Dycka zawierał już 20 rodzajów, zaś system klasyfikacyjny opracowany w latach 1919— —1923 przez amerykańskich botaników Nathaniela L. Brittona i Josefa N. Rose'a obejmował 124 rodzaje za­wierające 1235 gatunków. Curt Backeberg w swojej monografii rodziny Cactaceae, a następnie w dziele „Das Kakteenlexikon" z roku 1966 podzielił ją na 233 rodzaje obejmujące około 2800 gatunków i prawie 700 odmian. Wznowione w 1976 r. wydanie „Lexikonu", uzupełnione pośmiertnie przez Walthera Haagego do­datkiem obejmującym nowe znaleziska kaktusów do 1973 roku, przynosi dodatkowo około 500 pozycji no­wych gatunków, a nawet wprowadza nowe rodzaje, jak np. będący swego czasu rewelacją rodzaj Uebel-mannia.Tak więc usystematyzowanie całej rodziny kaktuso-watych nie jest zakończone, bo nie jest zakończony proces poznawania świata kaktusów. Trwają poza tym między botanikami dyskusje i spory na tematy szcze­gółowe, dotyczące zaszeregowania poszczególnych ga­tunków, przeklasyfikowań, przesunięć między rodza­jami, zmian systemów klasyfikacyjnych itp. Całe szczęście, że przeciętnego hodowcę-amatora wszystkie te historie omijają. Mimo istnienia wielu innych sy­stemów klasyfikacyjnych, jako podstawowy system porządkujący, najbardziej przyjął się w Polsce podział backebergowski, omówiony w książce „Das Kakteen-lexikon". Zachodzące zmiany i uzupełnienia, wynika­jące z postępu nauk biologicznych i odkrywania no­wych kaktusów, nie zmieniają samej zasady i przy­datności tego systemu.